Menu

Transistör Test Devresi

Bugün basit bir transistor test devresi kuracağız. Aslında benim bu amaçla son 45 yıldır kullandığım bir devre var ama şeması bu yıllar içinde oradan oraya taşınırken kaybolmuş. Devreyi takip ederek şemasını çıkarmak istedim ama artık yaştan dolayı gözler teklediği için onu da beceremedim.

Google’da “transistor test” yazıp İnternet denizine daldım. Üç yüz binin üzerinde site adresi çıktı. İlk sayfadan başlayarak yaklaşık, on tanesi de Türk siteleri olmak üzere, yüz tanesine baktım. Mikro işlemci kullananları dışlayınca geri kalanlar aslında üç şemanın değişik sitelerde yayınlanmış hali idi. Bunlardan ikisini kullanılan malzeme sayısının çokluğu nedeni ile eledim. Kala kala Türk sitelerinde de çokça yayınlanan alttaki şema kaldı.

transistör

Resim-1. Orijinal Şema

VK6HF’nin Devresi

Çok basit bir osilatör ve çevirici ile yapılmış devrede osilatör ve çeviricinin çıkışlarındaki salınım ile değişen gerilimin kutupları ile transistor sürülüyor. Devreye her hangi bir şey bağlanmadığında her LED bağlantısına göre doğru gerilim geldiğinde yanıyor, yani iki LED de sıra ile yanıp sönüyor. Transistör  bağlandığında ise doğru gerilim altında tetiklenen transistör o yöndeki gerilimi üzerinden akıttığı için aynı gerilim yönündeki LED sönük kalıyor ama ters polarizasyon geldiğinde iletime geçemeyeceği için ters yöndeki LED ışık veriyor.

Teori

Resim-2. Teori.

 

Teori

Üstteki resimde bunu daha açık bir şekilde görebilirsiniz. (A) örneğinde PNP transistörün kollektörü (+) gerilime bağlanmış ve bazı da yine (+) gerilimden tetiklenmiş. Bu durumda transistör iletime geçmeyeceği için gerilim LED üzerinden akıp onu yakacaktır.

Eğer transistörümüz NPN olsa idi (+) gerilim ile tetikleneceği için akımı üzerinden akıtacak, yani emetör ve kollektörü kısa devre olacak, ve dolayısı ile de LED’in bacaklarında onu tetikleyip yakacak bir gerilim olmayacağı için sönük kalacaktı. (B) örneğinde de gerilimi yönünü değiştirip devreye NPN bağlıyoruz.

Yine aynı olay burada da oluyor, NPN transistörün kollektörü () gerilime bağlanmış ve bazı da yine (–) gerilimden tetiklenmiş. Bu durumda transistor iletime geçmeyeceği için yine gerilim LED üzerinden akıp onu yakacaktır.

(C)’de ise gerilimi kare dalga olarak veriyoruz ve iki tane birbirine ters LED bağlıyoruz. Kare dalga her salınımında uçlardaki gerilimin polarizasyonunu değiştirecektir. Bağlanan transistörün tipine göre de ters gelen gerilimde iletim olmayacak ve o polarizasyonda doğru yönde olan LED yanacaktır. Buna göre LED’leri PNP LED’i ve NPN LED’i olarak adlandırabiliriz.

Transistor açık devre ise her iki LED yanacak, kısa devre ise ikisi de sönük kalacaktır.

NPN ve PNP Test

Bu devrede sadece NPN veya PNP transistorları test edebilirsiniz. FET, UJT, Darlington gibi transistorları test etmek için daha karmaşık devrelere gereksinim vardır. Devreyi yapmak kolay oldu, yaklaşık bir saat içinde her şey yerine yerleştirilip lehimlenmişti.

Devre

Resim-3. Devrenin bitmiş hali.

Devrede transistör soketi olarak sıra soket kullandım. Transistörlerde ayak bağlantıları ya CBE ya da ECB sıralamasına göre olur. Ben burada 4’lü soket kullanarak ECBE şeklinde bağlantı yaparak test edeceğim transistörlerin ayaklarını sokete göre bükme derdinden kurtuldum. İstenirse soket yerine uçlarında krokodil bağlı kablo da kullanabilirsiniz, ama kablo boylarını dış etkenlerden korumak için kısa tutmanızı tavsiye ederim.

Ama ilk gerilim verdiğimde ise hayal kırıklığına uğradım. Bu kadar basit bir devrede ne gibi yanlışlık yaptım diye de ilk başta kendimi suçladım tabi. Gerilim verdiğimde iki LED’in yanma zamanları eşit değildi.

hata

Resim-4. Hatalı yanıp sönme

Devrenin orijinal yazısında bu zamanlama hakkında bir şey yazmıyordu ama bu tip osilatörlerde iki zamanın da birbirine eşit olması gerekiyordu. Neyse dedim ve ilk transistörü, 2N4403, taktım denemek için.

pnp

Resim-5. PNP ölçüyoruz

PNP olan transistör “P” işaretli LED’in yanıp sönmesini sağladı. Ama zamanlama hala eşit değildi. Ardından bir NPN, 2N2222,  transistör taktım. Bu transistör N LED’inin yanmasını sağlayacaktı.

2n2222

Resim-6. 2N2222

Ama bunun yerine hiç yanmayan LED’ler ile kalakaldım. Acaba nerede yanlış yapmıştım diye 3 gün devreyi değişik zamanlarda tekrar tekrar şema ile karşılaştırdım. Her bağlantı doğru yapılmıştı. “Tamam” dedim kullandığım parçaların içinde arızalı olan var o zaman diye 2 günümü her parçayı söküp yenisi ile değiştirerek harcadım. Ve yine hayal kırıklığı.

Sonra yıldırım düştü bir anda, şema yanlıştı N polaritesi ile sürüldüğünde 4093’ün 10,11 ayaklarından çıkan gerilim transistör iletime geçtiğinde 9,12 ayaklarına geri dönüp hem salınımı durduruyor ve transistörü devamlı iletimde tuttuğu için kitlenip kalıyordu. Hemen şemada değişiklik yapıp devreyi değiştirdim.

şema

Resim-7. Yeni şema.

Ve gerilimi bağladım…..

deneme

Resim-8. Yeni bağlantıda ilk deneme.

Ve her şey normale döndü, iki LED’in yanma süreleri birbirine eşit idi. Ardından tekrar 2N4403’ü taktım.

pnp

Resim-9. PNP transistor.

Sonrada 2N2222 yi denedim.

Yani artık her şey normaldi. Artık yazıyı yazabilirdim. Ama anlamadığım şey ilk olarak 1998’de İnternet sayfalarına düşen bu devrenin hiç bir yerde düzeltmesinin olmaması veya düzeltilmiş halinin olmaması. Herkes ya orijinal devreyi aynen ya da aynı şemayı kendi şeması imiş gibi göstermek için baştan, ama aynı hata ile, çizip sitesine koymuş. Demek ki ya hiç kimse denememiş ya da denediklerinde hatayı kendilerinde bulup pes etmişler, her neyse, biz devam edelim.

2n2222

Resim-10. 2N2222.

LED’ler test edilen yarı iletkene göre alttaki gibi yanıp söneceklerdir.

N LEDP LED
NPNParlakSönük
PNPSönükParlak
Kısa devreSönükSönük
Açık devreParlakParlak

Diyot test ettiğinizde ise önce anahtarı diyot durumuna getirmelisiniz, ben basmalı tip anahtar kullandım. Sonra da diyotu kollektör ve emetör bağlantılarının arasında test etmelisiniz. Sonra Anod’u E ya da C noktasına bağlamanıza göre alacağınız sonuç alttaki gibi olacaktır.

N LEDP LED
K(E)-A(C)ParlakSönük
A(C)-K(E)SönükParlak
Kısa devreSönükSönük
Açık devreParlakParlak

İyi şanslar…

 

Beğen  
Yazar

N4MNS çağrı işaretli radyo amatörü ve Amatör Teknik yazarı.

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir